<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Felsefe &#8211; Siyak Sibak</title>
	<atom:link href="https://siyaksibak.com/category/felsefe/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://siyaksibak.com</link>
	<description>Kültürel İçerik Platformu</description>
	<lastBuildDate>Wed, 17 Nov 2021 12:49:33 +0000</lastBuildDate>
	<language>tr</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.4</generator>

<image>
	<url>https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2020/10/cropped-siyaksibak_kare_logo-32x32.png</url>
	<title>Felsefe &#8211; Siyak Sibak</title>
	<link>https://siyaksibak.com</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>İbn Sina&#8217;ya Göre İnsan Hürriyeti</title>
		<link>https://siyaksibak.com/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti/</link>
					<comments>https://siyaksibak.com/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Mustafa Güneri]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 24 Feb 2021 18:59:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Felsefe]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://siyaksibak.com/?p=2830</guid>

					<description><![CDATA[İbn Sina&#8217;ya Göre İnsan Hürriyeti Tanrı’nın Sudûru Olarak İnayet İbn Sînâ ezeli olan ile sonradan olanı, mutlak ile mümkünü, yaratan ile yaratılmış arasındaki ayrım ve ilişkiyi Tanrının inayetiyle açıklamıştır. Birden ancak bir çıkar ilkesi gereği Tanrıdan sudûr eden ilk şey de kendisi gibi olan ilk akıldır. İlk akıl Tanrıya nispetle zorunlu, özü itibariyle de mümkündür ve zatında çokluk barındırmaktadır. Çünkü hem Tanrıyı düşünür hem de Tanrıyla zorunlu özünde mümkün olduğunu düşünür. Düşünmedeki bu farklılık nedeniyle varlık alanında çokluk başlamaktadır. Alemin taşması ve varlığını devam ettirmesi Tanrısal inayet ile gerçekleşir.[1] Alemin, kendisinde değişiklikler, zıtlıklar ve çokluklar barındırması ilahi inayet ile gerçekleşir. [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<h2>İbn Sina&#8217;ya Göre İnsan Hürriyeti</h2>
<h4>Tanrı’nın Sudûru Olarak İnayet</h4>
<p><img fetchpriority="high" decoding="async" class="size-full wp-image-2832" src="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti-tanrinin-suduru-olarak-inayet.jpg" alt="İbn Sina'ya Göre İnsan Hürriyeti Tanrının Suduru Olarak İnayet" width="640" height="426" srcset="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti-tanrinin-suduru-olarak-inayet.jpg 640w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti-tanrinin-suduru-olarak-inayet-300x200.jpg 300w" sizes="(max-width: 640px) 100vw, 640px" /></p>
<p><em><a href="https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0bn-i_Sina" target="_blank" rel="noopener">İbn Sînâ</a> </em>ezeli olan ile sonradan olanı, mutlak ile mümkünü, yaratan ile yaratılmış arasındaki ayrım ve ilişkiyi Tanrının inayetiyle açıklamıştır. Birden ancak bir çıkar ilkesi gereği Tanrıdan sudûr eden ilk şey de kendisi gibi olan ilk akıldır. İlk akıl Tanrıya nispetle zorunlu, özü itibariyle de mümkündür ve zatında çokluk barındırmaktadır. Çünkü hem Tanrıyı düşünür hem de Tanrıyla zorunlu özünde mümkün olduğunu düşünür. Düşünmedeki bu farklılık nedeniyle varlık alanında çokluk başlamaktadır. Alemin taşması ve varlığını devam ettirmesi Tanrısal inayet ile gerçekleşir.<a href="#_ftn1" name="_ftnref1">[1]</a> Alemin, kendisinde değişiklikler, zıtlıklar ve çokluklar barındırması ilahi inayet ile gerçekleşir. Dolayısıyla alemde görülen bütün sıfatlar Tanrısal inayetin yansımalarıdır. Mümkün varlıklar var olmak ve varlığını devam ettirebilmek için Tanrının inayetine muhtaçtır. İnayetin mümkün varlıklar aleminde nasıl tezahür ettiğini anlayabilmemiz için Tanrının sıfatlarını bilmemiz gerekir.<a href="#_ftn2" name="_ftnref2">[2]</a></p>
<p>İlk olanı zihni olarak bölemeyiz, tanımlayamayız. Onun temel özelliği biricik olmasıdır. Kendisi maddede değil ve herhangi bir biçimde maddesi de yoktur. Bu sebeple cevheri bakımından bilfiil akıldır.</p>
<p>“Vâcibu’l-Vücûd ’un bir tanımı yoktur çünkü onun cinsi ve faslı yoktur.”<a href="#_ftn3" name="_ftnref3">[3]</a> Tanrının zatını hiçbir zaman idrak edemeyiz, yalnızca sıfatlarını bilebiliriz. Fakat bu bilme ise akli irfan ile mümkündür. Ancak akli irfan hiçbir zaman zorunluluk ifade etmez dolayısıyla Tanrı mutlak manada bilinemez. Mutlak manada bilebilmek akabinde bir tanımlamayı gerekli kılar fakat Tanrının cinsi ve faslı olmadığından mütevellit onu herhangi bir tarzda tanımlamamız söz konusu değildir. Nitekim el-Evvel’in zorunlu varlık olmaktan başka bir mahiyeti yoktur. Tanrının varlığından dolayı var olanların varlığını Tanrı ile temellendirmek İbn Sina felsefesinin yapıtaşını oluşturmaktadır. İbn Sina felsefesinde varlığın varlığa gelmesi, metafizikten fiziğe doğru giden bir yolun anlaşılma sürecidir.<a href="#_ftn4" name="_ftnref4">[4]</a></p>
<p>Zorunlu varlık her yönüyle zorunlu ve tamdır. Tanrı dışındakilerin mahiyetleri varlığı hak etmezler çünkü onların zorunlu varlık ile bağları kesildiğinde geriye sadece yokluk kalır. Buradan da anlaşılmaktadır ki zorunlu varlığın mümkün varlıkla bağlantısı inayetinin bir gereğidir ve varlık aleminde Tanrısal inayet olmazsa varlık aleminden söz etmemizde olası değildir. Aslında İbn Sina’da var olmak, varlığın Tanrıdan taşması inayet olarak adlandırılır.</p>
<h3>Tanrı’nın İlmi</h3>
<p><img decoding="async" class="size-full wp-image-2833" src="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti-tanrinin-ilmi.jpg" alt="İbn Sina'ya Göre İnsan Hürriyeti Tanrının İlmi" width="640" height="393" srcset="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti-tanrinin-ilmi.jpg 640w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti-tanrinin-ilmi-300x184.jpg 300w" sizes="(max-width: 640px) 100vw, 640px" /></p>
<p>İbn Sînâ’ ya göre Tanrı her şeyi bilmektedir fakat bu bilmenin kendi zatında herhangi bir değişim meydana gerektirmediğini bildirmektedir. İlahi bilginin aşkınlığı külli kavramıyla karşımıza çıkmaktadır. Tanrının gelecek hakkındaki bilgisi yalnızca epistemik bir kanaldan mı kaynaklanmaktadır yoksa gelecek hakkındaki bu bilgi bilfiil var olmayı gerektiren bakış açısına mı sahiptir? İbn Sînâ ’ya göre Tanrı geleceği gelecek olarak mı bilmektedir yoksa geleceği şimdi<a href="#_ftn5" name="_ftnref5">[5]</a> olarak mı bilmek zorundadır?<a href="#_ftn6" name="_ftnref6">[6]</a></p>
<p>İbn Sînâ’ya göre Tanrı mutlak basit ve değişmezdir bu sebeple onun geleceğe taalluk eden bilgisinden söz etmemiz mümkün değildir. Zira bu bilfiil olan Tanrıya bilkuvvelik atfetmek olur ki bu da Tanrının potansiyel varlık olduğu anlamına gelir. Nitekim İbn Sina için zaman kipleri kabul edilebilir değildir. İbn Sina açısından bakıldığında geçmiş şimdi ve gelecek zaman kiplerinin varlığını kabul etmek bunların arasındaki sürekliliği de kabul etmek anlamına gelir dolayısıyla bunlara taalluk eden Tanrının bilgisinde bir değişimi kabul etmek anlamına gelir. Bundan dolayı İbn Sînâ, Tanrı geleceği gelecek olarak bilmez der. Neden sonuç ilişkisi içerisinde var olan ay altı   alemdeki varlıkların bilgisini Tanrı külli bilgi yoluyla elde etmektedir. Yaratılmış tüm varlıklar varlıklarını Tanrıdan aldığı için Tanrı onların hem varlıklarını hem de aralarındaki nedensel ilişkiyi bilir. Ezeli olan tanrının bilgisi zorunlu, değişmez, bilfiildir ve bilkuvve olan ay altı alem bilfiil olan ay üstü aleme göre şekillenir. Ay üstü alemde her şey ezeli bir ândalıkta meydana gelmekte, ay altı alemde buna göre şekillenerek vuku bulmaktadır.<a href="#_ftn7" name="_ftnref7">[7]</a></p>
<p>Külli-cüz’i bilgiden kastın ne olduğunu izah etmek gerekmektedir. Nitekim bazı alimler tarafından, İbn Sina, Allah’ın cüz’ileri bilmediğini savunmakla itham edilmiştir. İbn Sina itham edildiği düşünceyi hiçbir şekilde dillendirmemiştir. İbn Sina’ya göre Allah eşyayı değişmeyen bir ilimle bilmektedir. Zira bilinenler O’nun bilgisine tâbidir onun bilgisi bilinenlere tâbi değildir. Allah mümkinâtı ezeli bilgisi ile bilir ve belirler. Bu onun bilgisinin değişmezliğinin kanıtıdır.  Tanrı sürekli mevcuttur, bu süreklilikten kasıt Tanrının tüm zamanları kuşatmış olmasıdır. Dolayısıyla bu sürekli mevcutluğu zamansal değildir.</p>
<p>Allah’ın ilmi her şeyi kuşatmıştır. Fakat Allah’ın bilmesi ile insanın bilmesi farklı şeylere tekabül eder. Bizim bilmemiz zamana ve mekâna bağlıyken Allah için böyle bir zamansallık söz konusu değildir. <a href="#_ftn8" name="_ftnref8">[8]</a> İbn Sînâ’ya göre Vâcibu’l- Vücûd var olan her şeyi sebepleri ile bilmektedir. Bir şeyi bir şeye bağlı olarak bilmez. “Şeyin sebebini bilmek, o şeyi bizzat her şeyiyle bilmeyi gerektirir. Çünkü cüz’î bilgi, sebebin bilgisidir. Ancak bu bilgi, nesneden neş’et eden ve sonra Tanrı’nın bilgisine dönen bir bilgi değildir. Tanrı İbn Sina’ya göre kâbil değildir. Yani Tanrı’nın bilgiyi dışarıdan kabul etmesi, kendi ezeli bilgisi dışında bir bilginin varlığına işaret ettiği için doğru değildir.”<a href="#_ftn9" name="_ftnref9">[9]</a></p>
<p>“İlk ilkenin son ilkeye varıncaya kadar bütün ilkeleri akli olarak kuşatması, Tanrı’nın bütün cüz’iyyatı o cüz’iyyata ait sebebi bilmesi yoluyla olduğunu göstermektedir. Tikeli bilmek, bizim için zamansal, mekânsal yani duyusaldır. Bizim duyusal olarak bildiğimiz her şey, Tanrısal bilgide bize izâfeten gaybî bilgidir. Gaybî bilgi, tümeli ve tikeli, zamansal, mekânsal yani duyusal araç ve gereçlerin ötesinde aklî olarak bilmektedir. İbn Sînâ’nın tümel(külli) dediği, akli olarak tikeli de içermektedir.”<a href="#_ftn10" name="_ftnref10">[10]</a></p>
<h4>İlahi inayet kaza/kader üzerine</h4>
<p><img decoding="async" class="size-full wp-image-2834" src="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti-ilahi-inayet-kaza-kader-uzerine.jpg" alt="İbn Sina'ya Göre İnsan Hürriyeti İlahi İnayet Kaza Kader Üzerine" width="640" height="428" srcset="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti-ilahi-inayet-kaza-kader-uzerine.jpg 640w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti-ilahi-inayet-kaza-kader-uzerine-300x201.jpg 300w" sizes="(max-width: 640px) 100vw, 640px" /></p>
<p>İlahi inayet Tanrının ilminin gereği olarak varlığa gelmiştir ve bu varlığın varlık alanındaki konumu ezeli bilgi ile belirlenmiştir. Bu bilginin neden değişmediğini bilmemiz imkansızdır çünkü bu bilgi Tanrının mahiyetiyle ilgilidir. Bununla birlikte “Kaza, varlığı kuşatan ilahi bilgidir. Vâcibu’l-Vücûddan uzaklaşıldıkça kemal azalmaktadır. Bu kemâl ay-altı aleme vardığında mümkün varlıkların heyula ve suretle birleştiği yere kadar noksanlaşarak devam etmektedir. Ve İbn Sînâ buraya sebeplilik alanı demektedir. Buradaki sebeplilik, iradenin iş gördüğü, duruma göre fiilde bulunduğu yerdir. Alternatifler tanrı tarafından, kemâlin çeşitli varlıklara ayrışmasıyla, insana sunulsa da bir başka şekilde varlıklar arasında seçim, onları bir halden başka bir hale döndürme insan tarafından yapılmaktadır. Ve tanrının doğrudan müdahalesinin olmadığı yerdir.”<a href="#_ftn11" name="_ftnref11">[11]</a> Kader, ezelîliğin olmadığı yani değişimin söz konusu olduğu ay altı alemde söz konusudur kaza ise değişimin meydana gelmediği ay üstü alemde geçerlidir.<a href="#_ftn12" name="_ftnref12">[12]</a> Sudur sisteminde epistemolojik bilgi aynı zamanda ontolojik statüyü de belirlemektedir dolayısıyla her varlık kendisini ve kendinden aşağı mertebede olanı bilebilme imkanına sahiptir ve o varlık üzerinde etkide de bulunabilir.  Yani tanrının ilmi akıllar alemi aracılığıyla insanı etkiliyor ve yönlendiriyor. Dolayısıyla zamana ve mekâna konu oluyor bu da bize seçme alanı veriyor.<a href="#_ftn13" name="_ftnref13">[13]</a> Varlıkların birbirlerini etkiliyor oluşları, bir halden başka bir hale dönüşmelerine olanak sağlamaktadır. İstemek ve o istek doğrultusunda eylemde bulunmak Tanrının akıllar alemi aracılığıyla insanı hür kıldığının bir göstergesidir.<a href="#_ftn14" name="_ftnref14">[14]</a> Var olan sebeplilik düzeni Allah’ın ilminde bilfiildir. Fakat bu bilfiil durum, insanın kavrayışında bilkuvve haldedir. İşte bu bilkuvvelik, bilfiil olan sebeplilik dünyasını keşfetmekle birlikte insan için bilfiil hale gelebilmektedir. Bu ise insanın yapıp etme imkanına sahip olması anlamına gelen hürriyet alanıdır.</p>
<h3>Faal Akıl</h3>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="size-large wp-image-2835" src="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti-faal-akil-1024x683.jpg" alt="İbn Sina'ya Göre İnsan Hürriyeti Faal Akıl" width="1024" height="683" srcset="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti-faal-akil-1024x683.jpg 1024w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti-faal-akil-300x200.jpg 300w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti-faal-akil-768x512.jpg 768w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti-faal-akil-1536x1024.jpg 1536w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti-faal-akil-800x533.jpg 800w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti-faal-akil.jpg 1677w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></p>
<p>“Faal akıl, insanın düşünme ve bilme gücünü işlevsel hale getiren ve maddi eşyada kuvve halinde, maddi olmayan alemde fiil halinde bulunan aklî objeleri (mâkûlat) ona kazandıran ilke olarak tanımlanmıştır.”<a href="#_ftn15" name="_ftnref15">[15]</a></p>
<p>Sebepler Tanrı adına ilahi bilgi taşısalar da zat olarak mümkün varlıklardır. Bu sebeple de değişimi kabul etmeye istidatlıdırlar. Bu akılların en etkilisi hiç şüphesiz doğrudan insanı ilgilendiren Faal akıldır. İbn Sînâ faal aklı şu şekilde konumlandırmaktadır: &#8216;Faal akıl, ay-altı alemini yöneten, bu aleme hayır ve bereket indiren, kendisinde heyula ve suretlerin sudur ettiği, varlıklara suret veren (Vâhibu’s-Suver), vahyi bilgiyi Peygamberin kalp levhasına nakşeden külli bir dağıtıcı konumundaki akıldır.’<a href="#_ftn16" name="_ftnref16">[16]</a> faal akıl varlıklara ilişkin Tanrısal bilgiyi içerdiği gibi aynı zamanda varlık alanında varlıklara forum veren fiillerin bir halden başka bir hale geçmelerinin kaynağı olarak da suret verendir<a href="#_ftn17" name="_ftnref17">[17]</a></p>
<p>İnsan ancak faal aklın yardımıyla yetkinliğe ulaşır. Son olarak da şunları söylemek yerinde olacaktır. İbn Sina şöyle der: “Güneş her şeyi aydınlatmaz, karşısında bulunan şeyi aydınlatır. Olmayan bir şeyi güneş aydınlatmaz aydınlatabilmesi için karşısında bir şeyin olması gerekir işte olmayan bir şeyi güneşin aydınlatması nasıl mümkün değil ise varlığı olmayan bir insana fiil isnâd etmekte mümkün değildir. Tanrısal etkilerin olabilmesi için insanın var olması kaçınılmazdır.”<a href="#_ftn18" name="_ftnref18">[18]</a></p>
<h3>İyilik ve Kötülük</h3>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="size-large wp-image-2836" src="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti-iyilik-ve-kotuluk-1024x682.jpg" alt="İbn Sina'ya Göre İnsan Hürriyeti İyilik ve Kötülük " width="1024" height="682" srcset="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti-iyilik-ve-kotuluk-1024x682.jpg 1024w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti-iyilik-ve-kotuluk-300x200.jpg 300w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti-iyilik-ve-kotuluk-768x512.jpg 768w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti-iyilik-ve-kotuluk-1536x1024.jpg 1536w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti-iyilik-ve-kotuluk-800x533.jpg 800w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti-iyilik-ve-kotuluk.jpg 1688w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></p>
<p>Bilhassa kötülüğün kaynağının ne olduğu konusunda ortaya atılan pek çok tartışma vardır. İbn Sina’ya göre Allah mutlak iyidir ve ondan kötülüğün sadır olması mümkün değildir.<a href="#_ftn19" name="_ftnref19">[19]</a> Mutlak kötülükten söz edemeyiz. Kötülük hiçbir şeyin varoluşunu temsi etmez. Bilakis kötülük iyiliğin yokluğudur.  Örneğin sağırlık kötü bir şeydir. Fakat aslında sağırlık duyma gücünün yokluğundan ibarettir. Dolayısıyla burada sağırlık bizatihi varlık değil bir varlığın yokluğu tarzında ortaya çıkan ademi bir kötülüktür. Yine aynı şekilde bizatihi kötü olmayıp izafi olan kötülükler vardır. Örneğin ateş iyidir fakat bazen orman yakabilir. Kötülük Tanrısal değil maddesel bir şeydir bu sebeple de ay-altı alemde bulunur. Öyleyse diyebiliriz ki İbn Sina ya göre kötülük iyiliğin olmayışıdır. Şayet böyle olmasaydı varlık alanına kötülük olarak çıkmış olurdu ve Tanrıdan kötülük sudur etmiş olurdu. İbn Sina’nın kötülüğün ontolojik olmadığını savunmasının sebebi, Allah’ın yarattığı hiçbir varlığı doğrudan kötülüğe yöneltmeyeceği inancından kaynaklanır.<a href="#_ftn20" name="_ftnref20">[20]</a></p>
<p>İnsanın doğası bizatihi iyidir ve mutlak anlamda iyi olan Tanrı insanı kötülüğe sürüklemez. Yani kötülüğü varlık olarak değerlendirmek yanlıştır. O noksanlığı ifade eder. Yetkinlikten uzaklaştıkça insan fiillerinde noksanlık ani kötülük ortaya çıkar. Varlığın içinde bulunduğu konuma göre bir şeye kötü demesi o şeyin ontolojik olarak kötü olduğu anlamına gelmez.</p>
<p>‘Kuşkusuz Allah eşyayı irade etmiş, kötülüğü de arızi (<em>bi’l araz) </em>olarak irade etmiştir. Bu durumda, hayır (iyilik) bizzat, kötülük arızî ve bütün (küll) ise ölçü ile gerekmiştir. Tikel bazı durumlardaki sürekli olmayan kötülükler nedeniyle üstün, sürekli ve çoğunlukla gerçekleşen iyilikleri terketmek, ilâhi hikmetten değildir.’<a href="#_ftn21" name="_ftnref21">[21]</a> Varlık, tümel olarak sudûr etmektedir. Sonra Faal Akıl, ay-altı âleme suretler vererek varlığa getirir. Sonra bu varlıklar tümelliklerini kaybederek tikellere dönüşürler tam ve mükemmel olanı tam olarak temsil edemezler. Böylece arızi kötülük ortaya çıkar.<a href="#_ftn22" name="_ftnref22">[22]</a></p>
<p>İyilik insanın doğasına uygundur dolayısıyla iyilik yaptığında insan bundan dolayı keyif alır, fakat kötülük insanın doğasına aykırıdır. İnsan Faal Akılla ittisal ederek yetkinliğe ulaşmayı amaçlamalı ve fiillerini ona göre yapmalıdır.</p>
<div class="su-spoiler su-spoiler-style-default su-spoiler-icon-plus su-spoiler-closed" data-scroll-offset="0" data-anchor-in-url="no"><div class="su-spoiler-title" tabindex="0" role="button"><span class="su-spoiler-icon"></span>Dipnot</div><div class="su-spoiler-content su-u-clearfix su-u-trim">
<p><a href="#_ftnref1" name="_ftn1">[1]</a> Bulut, <em>Meşşâi Filozoflarında İnâyet Kavramı, </em>65.</p>
<p><a href="#_ftnref2" name="_ftn2">[2]</a> Bulut, <em>Meşşâi Filozoflarında İnâyet Kavramı, </em>66.</p>
<p><a href="#_ftnref3" name="_ftn3">[3]</a> Deniz, <em>İnsan Hürriyetinin Metafizik Temelleri, </em><em>80</em></p>
<p><a href="#_ftnref4" name="_ftn4">[4]</a> Konuyla ilgili bkz. Deniz, <em>İnsan Hürriyetinin Metafizik Temelleri, 81-83</em></p>
<p><a href="#_ftnref5" name="_ftn5">[5]</a> Önemle belirtmek gerekir ki buradaki şimdi kavramı, geçmiş ve gelecek zaman kipleri arasındaki bir zaman dilimine tekabül eden bir ana değil, bütün zamanla eş zamanlı olmaya tekabül eder.</p>
<p><a href="#_ftnref6" name="_ftn6">[6]</a> [6] Zikri Yavuz, “İbn Sînâ, Ezelîlik ve Özgür İrade”, <em>Uluslararası İbn Sînâ Sempozyumu Bildirileri, (</em>İstanbul: İstanbul Büyük Şehir Belediyesi Kültür Yayınları,2008) 338.</p>
<p><a href="#_ftnref7" name="_ftn7">[7]</a>Yavuz, “İbn Sînâ, Ezelîlik ve Özgür İrade”, 339.</p>
<p><a href="#_ftnref8" name="_ftn8">[8]</a>Deniz, <em>İnsan Hürriyetinin Metafizik Temelleri</em><em>,89.</em></p>
<p><a href="#_ftnref9" name="_ftn9">[9]</a> Deniz, <em>İnsan Hürriyetinin Metafizik Temelleri,</em>91.</p>
<p><a href="#_ftnref10" name="_ftn10">[10]</a> Deniz, <em>İnsan Hürriyetinin Metafizik temelleri</em><em>, </em>100-101<em>.</em></p>
<p><a href="#_ftnref11" name="_ftn11">[11]</a> Deniz, <em>İnsan Hürriyetinin Metafizik Temelleri, 107.</em></p>
<p><a href="#_ftnref12" name="_ftn12">[12]</a> Deniz, <em>İnsan Hürriyetinin Metafizik Temelleri,143. </em></p>
<p><a href="#_ftnref13" name="_ftn13">[13]</a> Deniz, <em>İnsan Hürriyetinin Metafizik Temelleri, 108.</em></p>
<p><a href="#_ftnref14" name="_ftn14">[14]</a> Sudûr Allah’ın rızası ile mi, yoksa onun bilgisinin bir sonucu olarak mı meydana gelmiştir? Yoksa Tanrı’ya rağmen Tanrı’dan varlıklar taşmış mıdır? Tanrı’ya rağmen Tanrı’dan varlıkların var olması mutlak bir zorunluluğu gerektirir iken, Tanrı’nın kendisinin ezeli ilmi mucibince vâ’dinden dönmemesi, vâ’dini kendisi dolayısıyla yerine getirmesi, asla bir zorlama ve mutlak determinizm olarak adlandırılamaz. Çünkü İbn Sînâ bu duruma determinizm değil “inayet” demektedir. Deniz, <em>İnsan Hürriyetinin Metafizik Temelleri</em>,109. Bir şeyin determine olması, sebep ve sebepli arasında zamansal ve mekânsal ayrımları gerektirdiği gibi, sebep ve sebepli arasında ontik farklılıkları da gerektirir. Halbuki Allah’ın ilmi ile yaratması arasında bir ayrım olmadığı gibi ontik bir üstünlükten de bahsedilemez. Çünkü zat ve sıfat aynıdır. Aynı olan iki şey ayrıştırılamaz. Dolayısı ile birinin birini belirlemesi mümkün değildir. Deniz, <em>İnsan Hürriyetinin Metafizik Temelleri</em>,110.</p>
<p><a href="#_ftnref15" name="_ftn15">[15]</a> Kutluer, “İttisâl”, 23: 484.</p>
<p><a href="#_ftnref16" name="_ftn16">[16]</a> Deniz, <em>İnsan Hürriyetinin Metafizik temelleri, 118.</em></p>
<p><a href="#_ftnref17" name="_ftn17">[17]</a> Deniz, <em>İnsan Hürriyetinin Metafizik temelleri, 120.</em></p>
<p><a href="#_ftnref18" name="_ftn18">[18]</a> Deniz, <em>İnsan Hürriyetinin Metafizik temelleri,122.</em></p>
<p><a href="#_ftnref19" name="_ftn19">[19]</a> İbn Sina’ya göre; a)mutlak şer olan varlıklar b) çoğunlukla şer olan varlıklar ve c) hayırla şerrin denk olduğu varlıklar olamazlar. Zira küçük bir hayrın elde edilmesinde büyük bir şerrin olma ihtimali, büyük şerdir. Mutlak şerre gelince, (ontolojik olarak) onun varlığı kesinlikle imkanızdır. Hikmet-i İlahi onun yaratılmasını gerektirmez. Konuyla ilgili bkz. Deniz, <em>İnsan Hürriyetinin Metafizik Temelleri,124.</em></p>
<p><a href="#_ftnref20" name="_ftn20">[20]</a> Deniz, <em>İnsan Hürriyetinin Metafizik temelleri, 126.</em></p>
<p><a href="#_ftnref21" name="_ftn21">[21]</a>Deniz, <em>İnsan Hürriyetinin Metafizik temelleri,142.</em></p>
<p><a href="#_ftnref22" name="_ftn22">[22]</a> Deniz, <em>İnsan Hürriyetinin Metafizik temelleri,142.</div></div></em></p>
<p>&#8220;İbn Sina&#8217;ya Göre İnsan Hürriyeti&#8221; benzeri yazılar okumak için <a href="https://siyaksibak.com/farabiye-gore-insan-hurriyeti/" target="_blank" rel="noopener"><strong>buraya</strong> </a>tıklayınız.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://siyaksibak.com/ibn-sinaya-gore-insan-hurriyeti/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Farabi&#8217;ye Göre İnsan Hürriyeti</title>
		<link>https://siyaksibak.com/farabiye-gore-insan-hurriyeti/</link>
					<comments>https://siyaksibak.com/farabiye-gore-insan-hurriyeti/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Mustafa Güneri]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 05 Feb 2021 20:02:20 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Felsefe]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://siyaksibak.com/?p=2508</guid>

					<description><![CDATA[1.1. Fârâbî’ye Göre İnsan Hürriyeti Meselesinin Hareket Noktaları ‘Farabi’ye göre, ‘korku ve ümit olmasaydı hiç kimse yarını için çalışmazdı, başkasına iyilik etmezdi. Allah’a itaat eden olmaz ve asla iyilik gösterisinde de bulunmazdı.’[1] Anlaşıldığı üzere insanoğlu eğer geleceğini bilmiş olsaydı tüm değerlerden uzaklaşmış olurdu. Geleceği bilmememiz varoluşumuza katkı sağlayabilmemizin tek yoludur. Bilemediğimiz bu gelecekteki tercihleri ortaya koymamızı sağlayan yegâne unsur irademizdir. İrade ise yalnızca insana verilmiştir. Yine aynı şekilde Farabi’ye göre ‘Doğuştan (potansiyel olarak) bazı fiillere eğilimli olarak yaratılmış bir insanın varlığı zor ve imkansızdır. Eğer böyle bir eğilim var ise, o zaman bu   kişi, bu fiillerin zıddını yapmaya güç yetiremez.’[2] [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<h2>1.1. Fârâbî’ye Göre İnsan Hürriyeti Meselesinin Hareket Noktaları</h2>
<p>‘Farabi’ye göre, ‘korku ve ümit olmasaydı hiç kimse yarını için çalışmazdı, başkasına iyilik etmezdi. Allah’a itaat eden olmaz ve asla iyilik gösterisinde de bulunmazdı.’<a href="#_ftn1" name="_ftnref1">[1]</a> Anlaşıldığı üzere insanoğlu eğer geleceğini bilmiş olsaydı tüm değerlerden uzaklaşmış olurdu. Geleceği bilmememiz varoluşumuza katkı sağlayabilmemizin tek yoludur. Bilemediğimiz bu gelecekteki tercihleri ortaya koymamızı sağlayan yegâne unsur irademizdir. İrade ise yalnızca insana verilmiştir.</p>
<p>Yine aynı şekilde Farabi’ye göre ‘Doğuştan (potansiyel olarak) bazı fiillere eğilimli olarak yaratılmış bir insanın varlığı zor ve imkansızdır. Eğer böyle bir eğilim var ise, o zaman bu   kişi, bu fiillerin zıddını yapmaya güç yetiremez.’<a href="#_ftn2" name="_ftnref2">[2]</a> Zira böyle bir şey mümkün değildir. Nitekim öyle olsaydı herkesin farklı şeylere yeteneği olmuş olacaktı ve insanlar bu yönde kendilerini daha iyi konuma getireceklerdi.</p>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="wp-image-2517 size-large" src="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/farabiye-gore-insan-hurriyeti-1024x428.jpg" alt="Farabi'ye Göre İnsan Hürriyeti" width="1024" height="428" srcset="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/farabiye-gore-insan-hurriyeti-1024x428.jpg 1024w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/farabiye-gore-insan-hurriyeti-300x126.jpg 300w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/farabiye-gore-insan-hurriyeti-768x321.jpg 768w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/farabiye-gore-insan-hurriyeti-800x335.jpg 800w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/farabiye-gore-insan-hurriyeti.jpg 1054w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></p>
<h2>1.2 İrade ve ihtiyar (Seçme)</h2>
<p>Farabi’nin sisteminde insan hürriyeti konusundaki en temel terimler irade ve ihtiyardır. Farabi’ye göre makuller insanda yer ettiğinde onda doğal olarak bir düşünme isteği ve aklettiği şeylere yönelim olur, bu yönelim iradedir. Eğer bu bir duyumlama veya tahayyülden kaynaklanıyorsa irade, bir düşünüp taşınmadan kaynaklanıyorsa ihtiyâr olarak isimlendirilir.<a href="#_ftn3" name="_ftnref3">[3]</a>  Bu ihtiyar, yalnızca insana özgü olup, diğer canlılarda bulunmaz. Anlaşılacağı üzere düşünmeden irade mümkün değildir. Bu cihetten irade ile düşünme arasında yakın bir ilişki olduğunu söylemek gerekir.</p>
<p>Mutluluk nazari akılla bilindiğinde, arzu kuvvetiyle istendiğinde, bu amaca ulaşmak için neler yapılması keşfedildiğinde ve nihayet duygu ve tahayyül ile bu fiilleri gerçekleştirdiğinde insan iyi biri olur. Bütün bunların tam tersi olduğunda insan fiilleri çirkin olur.<a href="#_ftn4" name="_ftnref4">[4]</a> İnsanın yapıp etmelerini oluşturan güç, kişi onu yapsın veya yapmasın onda bilkuvve mevcuttur. İnsan iradesi kişinin dilediğini yapıp dilediğini seçme işi olduğuna göre bu ihtiyar keşfe muhtaçtır. Acaba insanın ihtiyarı sonradan mı var olmuştur yoksa hadis değil midir? Eğer ihtiyarı kişide hadis değil ise demek ki bu istek kendi varlığından önce kendisiyle beraber bulunuyor. Varlık alemi, bütün varlığını Tanrıdan aldığından dolayı varlıkta bulunan ihtiyarın da yaratım kaynağı Tanrı diye karşımıza çıkmaktadır. Fakat bu yaratıma rağmen Fârâbî’nin insanın kendi özünde muhtar olduğunu vurgulaması önemlidir. Zira bu tez bilfiillilik içerisinde bilkuvve insan yeteneklerine verilen önemi göstermektedir. <a href="#_ftn5" name="_ftnref5">[5]</a></p>
<p>Farabi’nin felsefi sistemini dikkate aldığımızda her şeyin var edicisi Tanrı’dır. Dolayısıyla insan seçimine konu olan her şeyde Tanrı tarafından insana sunulmuştur. Doğrudan bir tanrı-insan ilişkisinden söz etmek pek mümkün değildir dolayısıyla bu ilişki akletme, tahayyül ve faal akıl neticesinde ortaya çıkmaktadır.<a href="#_ftn6" name="_ftnref6">[6]</a> İnsan, ona verilenleri aklıyla kavrayıp tercih etmektedir. Bu tercihte hiçbir zorlama yoktur. Farabi’nin hiyerarşisinde insandan üstün başka bir mümkün varlık türü bulunmaz. Bu sebeple insan kendisinden üstün başka bir şeye hiçbir surette yardımcı olamaz. İnsanın diğer mümkün varlıklardan üstün olma sebebi düşünebilmesidir.<a href="#_ftn7" name="_ftnref7">[7]</a> Fakat diğerleri kendilerinden üstün varlıklara yaratılış gereği hizmet ederler ve onların emrindedirler. Dolayısıyla mümkün varlıklar hiyerarşisinde en üstün konumda olan insan, diğer varlıklara yaratılış gereği değil, düşünme ve irade yoluyla yardım edebilir. <a href="#_ftn8" name="_ftnref8">[8]</a>İnsanı Tanrı adına bu alemde kısıtlayan hiçbir şey yoktur. İnsan mümkün varlıklar dünyasında tamamen hürdür.</p>
<p>“İrade, epistemolojik üstünlüğe, kudret ise insanın ontolojik üstünlüğüne dayanmaktadır. İnanan bir insanın her şeyi yapıp ettikten sonra bu durumu inandığı Tanrı’ya nispet etmesi, onun hür olmadığı anlamına asla gelmez. Çünkü varoluş alanında kendi varlığını gerçekleştirirken yaratılış itibariyle hiçbir sınırlama ile karşı karşıya değildir.”<a href="#_ftn9" name="_ftnref9">[9]</a></p>
<h2>1.3. İnsan Fiillerinde Faal Aklın Yeri ve İnsan Üzerinde Müessir Olan Fâil Varlıklar</h2>
<p>“Meşşâi filozoflar, Aristo&#8217;nun kuvve-fiil ve madde-suret ayrımına dayanan doktrininden hareketle insan aklını, güç halinden fiil alanına çıkarak soyut kavramlara ulaşma yeteneği şeklinde tanımlamışlardır.”<a href="#_ftn10" name="_ftnref10">[10]</a> İnsan aklını fiil alanına çıkaracak olan etken, faal akıldır.</p>
<p>İnsanı bilkuvvelikten kurtarıp bilfiilliğe ulaştıracak yegâne aracı faal akıldır. Farabi insan aklıyla faal akıl arasındaki ilişkiyi güneş-göz metaforu ile anlatmıştır. Görme olayının gerçekleşebilmesi için güneşin ışık vermesi gerekir bu ışık ile birlikte göz bilkuvve görücü iken bilfiil görücü haline gelir. Nitekim insan aklının bilkuvveden bilfiile geçiş yapabilmesi için de faal akla ihtiyacı vardır<a href="#_ftn11" name="_ftnref11">[11]</a> Faal akıl, Meşşâi felsefe ekolünde, kâmil insan olabilmek için kendisiyle muhakkak irtibat halinde olunması gereken bir araçtır. İrade ve ihtiyar olmaksızın Faal akılla ittisal mümkün değildir.<a href="#_ftn12" name="_ftnref12">[12]</a></p>
<p>İnsan üzerinde müessir olan fail varlıklara gelecek olursak, bilindiği üzere Farabi’nin sisteminde insan mümkün varlıklar içerisinde hem ontolojik hem de epistemolojik anlamda bütün varlıkların üzerinde bir konuma sahiptir. Bunlardan ilki faal akıldır diğeri ise semavi varlıklardır.</p>
<p>İnsan, faal akıl sayesinde tüm kötülüklerin üstesinden gelebilecek irade ve yeteneğe sahiptir. Evrendeki kötülük mutlak yetkinlikten uzaklaşmamız ile ilgilidir şayet mutlak yetkinliğe ne kadar yaklaşırsak o kadar iyi ve ne kadar uzaklaşırsak o kadar kötü oluruz.</p>
<p>Fârâbi gök cisimlerinin insan iradesi üzerinde etkili olduğunu kabul eder. “Fârâbî’nin düşünce sistemine göre, gök cisimlerinin küllî ve cüz’i akledişleri vardır. Onlarda meydana gelen tahayyülî değişimler, ay altı âlemde cismanî değişimlere sebep olur. Bu değişimler de hareketle başlar. Ayrıca bu değişim; dört unsurun (anâsır-ı erbaa) değişimine, onlar da alemde kevn ve fesada sebep olurlar. Semavi cisimler alemde; değişim, hareket, kevn ve fesadın (oluş ve bozuluşun) meydana gelmesinde fail konumundadırlar.”<a href="#_ftn13" name="_ftnref13">[13]</a></p>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="size-full wp-image-2518" src="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ilahi-bilgi.jpg" alt="ilahi bilgi" width="960" height="640" srcset="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ilahi-bilgi.jpg 960w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ilahi-bilgi-300x200.jpg 300w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ilahi-bilgi-768x512.jpg 768w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/02/ilahi-bilgi-800x533.jpg 800w" sizes="auto, (max-width: 960px) 100vw, 960px" /></p>
<h2>1.4. İyilik ve Kötülük</h2>
<p>Mutlak iyi olan tanrı her şeyin ilk sebebidir dolayısıyla ondan kötülük sudûr etmez. Her bir varlık Tanrı’nın varlığından bir pay alır bu sebeple kötülük zati değil ârizidir. Farabi kötülük problemini sudur teorisiyle izah eder ve der ki; Tanrıdan uzaklaşıldıkça varlıklar maddeleşir, maddeleştikçe yetkinlikten uzaklaşır ve böylece kötülük meydana gelir.<a href="#_ftn14" name="_ftnref14">[14]</a> Elbette ki insan hür yaratılmıştır ve iradesini bu anlamda özgürce kullanabilmektedir. Fakat bu meseleye iyi kötü bağlamında bakıldığında problem teşkil etmektedir. Genel olarak bakıldığında insan mutlak yetkinliğe yaklaştığı müddetçe iyilikten pay alır. Bu sebeple Fârâbi ahlaki kötülüğünde insanın iradesini doğru kullanamadığı için ortaya çıktığını savunur.  İnsanda iyi bir iradenin meydana gelmesi nazari düşünme gücüyle olur. İnsan faal aklın verdiği inayet ile ilkeleri ve ilk bilgileri kullanarak mutluluğu bilir. Onu arzu gücüyle ister, ameli gücüyle elde etmek için gerekeni yapmayı düşünür ve arzu gücünü kullanarak da fiillerini gerçekleştir. İradesini kötüye kullananlar mutluluğun bilincine eremez. Nitekim düşünme gücü yalnızca mutluluğu kavramaya çalıştığında bilincine varabilir. İnsan nazarî gücün olgunlaşmasında gevşeklik gösterir ve mutluluğun dışındaki şeylere yönelirse onda meydana gelen kötü olur.<a href="#_ftn15" name="_ftnref15">[15]</a></p>
<p>İnsan iyi, güzel doğru bildiği şeyleri yapmalı ve bu yaptığı eylemler onda yeni bir hal meydana getirmelidir ki insan sorumlu tutulabilsin. İnsanın kaderi işte bu sürecin sonudur. Bu süreçler yaşanmadan insanın teslimiyetten söz etmesi filozofa göre büyük felaketlerin kaynağıdır.  Bir şey yapmadan bir şeye varoluşundan dolayı anlam vermek anlamsızlıktır. Böyle bir teslimiyet insanı çirkinliğe götürür. Mümkün varlıkların en üstün konumunda olan insan hiçbir şey yapmayacaksa insanın var olması anlamsızdır.<a href="#_ftn16" name="_ftnref16">[16]</a></p>
<p>Kötülükler ay altı alemdeki değişimler sebebiyledir. Allah mutlak hayr olduğu için O’ndan kötülük sâdır olması imkansızdır.</p>
<h2>1.5. İlahi Bilgi</h2>
<p>Hürriyet meselesinde hiç şüphesiz en çok tartışılan konu Tanrının bilgisinin insan fiillerini etkileyip etkilemediği hususudur. Farabi’ye göre Tanrının en önemli sıfatı her şeyi bilen bir varlık olmasıdır. Allah neyi bilir? Nasıl bilir? Sadece küllîleri mi yoksa hem küllî hem cüz’îleri mi bilir? Evren Tanrıdan sudûr yoluyla meydana gelmiştir ve öncelikle kendini akletmiştir. Kendini bilmekle Tanrı tüm varlıkların bilgisine sahiptir. Nitekim Tanrı bütün varlıkların en üstünüdür. Dolayısıyla yarattığı şeylerden üstün olmak zorundadır. <a href="#_ftn17" name="_ftnref17">[17]</a></p>
<p>“Fârâbi ezelde Tanrı’nın cüz’î-küllî her şeyi bildiğini söyler. Tanrı’nın ezelî bilgisi vardır. İşte bu bilgi bütün varlıkların yaratılış sebebidir. Çünkü Fârâbî’ye göre bilmek, eylemek ve yaratmak aynı manaya gelmektedir. Öyleyse sudûr, Tanrı’nın daima eylemde bulunan ezeli bilgi ve düşüncesinin neticesindedir.”<a href="#_ftn18" name="_ftnref18">[18]</a></p>
<p>Tanrısal bilgide herhangi bir bölünme söz konusu değildir dolayısıyla bir süje-obje ayrımı yoktur. Bilakis Tanrıda suje obje ve bilgi tek bir tözü ifade etmektedir. İnsan ise özne olarak bir nesneye yönelir ve sonucunda bir bilgi oluşur. Ve oluşan bu bilgi insanın dışında bir varlıktır. Şu halde insani bilme de süjeye objeye bilgiye ayrı ayrı işaret edilebilirken, Tanrısal bilgide ayrı ayrı işaret edebileceğimiz hiçbir unsur yoktur. Onun bilmesine ilişkin, başka diye nitelenebilecek hiçbir şey yoktur. Onun bilgisi bir etki, bir sonuç değildir.<a href="#_ftn19" name="_ftnref19">[19]</a></p>
<p>Bütün var olanların kaynağı Tanrıdır. Tanrısal öz tüm varolanlardan oluşmaktadır.  Dolayısıyla Tanrı özünü akledince tüm varolanları da akletmiş olur. <a href="#_ftn20" name="_ftnref20">[20]</a></p>
<div class="su-spoiler su-spoiler-style-default su-spoiler-icon-plus su-spoiler-closed" data-scroll-offset="0" data-anchor-in-url="no"><div class="su-spoiler-title" tabindex="0" role="button"><span class="su-spoiler-icon"></span>Dipnot</div><div class="su-spoiler-content su-u-clearfix su-u-trim">
[1] Gürbüz Deniz, İnsan Hürriyetinin Metafizik Temelleri, 3.Baskı (İstanbul: Litera Yayıncılık, 2017), 19.</p>
[2] Deniz, İnsan Hürriyetinin Metafizik Temelleri, 22.</p>
[3] Fârâbi, el-Medînetü’l-Fâzıla, trc. Yaşar Aydınlı (İstanbul: Litera Yayıncılık,2019),164.</p>
[4] Fârâbi, el-Medînetü’l-Fâzıla, 166.</p>
[5] Deniz, İnsan Hürriyetinin Metafizik Temelleri,25.</p>
[6] Deniz, İnsan Hürriyetinin Metafizik Temelleri, 26.</p>
[7] Deniz, İnsan Hürriyetinin Metafizik Temelleri,27.</p>
[8] Deniz, İnsan Hürriyetinin Metafizik Temelleri,28.</p>
[9] Konuyla ilgili bkz. Deniz, İnsan Hürriyetinin Metafizik Temelleri,30</p>
[10] İlhan Kutluer, “<a href="https://islamansiklopedisi.org.tr/ittisal--felsefe">İttisâl</a>”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: Tdv Yayınları, 2001), 23: 484.</p>
[11] Yaşar Aydınlı, Fârâbî’de Tanrı- İnsan İlişkisi, 5.Baskı (İstanbul: İz Yayıncılık,2017),93.</p>
[12] Deniz, İnsan Hürriyetinin Metafizik Temelleri, 39-40.</p>
[13] Deniz, İnsan Hürriyetinin Metafizik Temelleri, 47.</p>
[14] Raziye Şahiner Bulut, Meşşâi Filozoflarında İnâyet Kavramı (Yüksek Lisans Tezi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, 2019), 52.</p>
[15] Bulut, Meşşâi Filozoflarında İnâyet Kavramı, 54-55.</p>
[16] Deniz, İnsan Hürriyetinin Metafizik Temelleri,54-55.</p>
[17] Hasan Ocak, Farabi Felsefesinde Bazı İlahi Sıfatların Hürriyet Problemi Açısından Analizi, Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/19 (2011): 129</p>
[18] Ocak, Farabi felsefesinde Bazı İlahi Sıfatların Hürriyet Problemi Açısından Analizi, 130</p>
[19] Aydınlı, Fârâbî’de Tanrı-İnsan İlişkisi, 41-42.</p>
[20] Aydınlı, Fârâbî’de Tanrı-İnsan İlişkisi, 43.</div></div>
<p class="serp-title" data-format="%title% %sep% %sitename%" data-empty-title="Özel başlık girmek için tıklayın">&#8220;Farabi&#8217;ye Göre İnsan Hürriyeti&#8221; benzeri yazılar okumak için <a href="https://siyaksibak.com/category/felsefe/" target="_blank" rel="noopener sponsored"><em><strong>buraya </strong></em></a>tıklayınız.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://siyaksibak.com/farabiye-gore-insan-hurriyeti/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Platon&#8217;un Cumhuriyeti: Birey İçin Bir Ütopya</title>
		<link>https://siyaksibak.com/platonun-cumhuriyeti-platonun-utopyasi/</link>
					<comments>https://siyaksibak.com/platonun-cumhuriyeti-platonun-utopyasi/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Yönetici]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 08 Jan 2021 17:23:48 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Felsefe]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://siyaksibak.com/?p=2242</guid>

					<description><![CDATA[Platon&#8217;un Ütopyası / Platonun Cumhuriyeti Hakkında Platon&#8217;un ütopyası, en ünlü diyalogudur onun en iyi bilinen tartışmaların çoğunu içerir ve dünya edebiyatının büyük klasiklerinden biridir. Aynı zamanda, taklit edilecek bir siyasi ütopya, bir polis [şehir devleti] sunması nedeniyle ciddi ve yaygın bir yanlış anlamanın kurbanıdır . Bu varsayım, cumhuriyetin totaliter bir rejim ya da aşırı derecede komünist bir toplum önerdiği yönündeki eleştirilerine yol açtı . Gerçeklerden daha fazla bir şey olamaz. Böyle bir hata nasıl ortaya çıktı? Yorumdaki çoğu hatanın yaptığı gibi, dikkatsizce okumayla &#8211; bu durumda, Cumhuriyet&#8217;i baştan sona bir bütün olarak düşünmeyerek . Bunu yaparsak, diyaloğun yapısı ile içerdiği argümanlardan biri, yani Mağara Alegorisi arasında çarpıcı bir paralellik görebiliriz. Kitap [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<h2>Platon&#8217;un Ütopyası / Platonun Cumhuriyeti Hakkında</h2>
<p><strong>Platon&#8217;un ütopyası</strong>, en ünlü diyalogudur onun en iyi bilinen tartışmaların çoğunu içerir ve dünya edebiyatının büyük klasiklerinden biridir. Aynı zamanda, taklit edilecek bir siyasi ütopya, bir <em>polis</em> [şehir devleti] sunması nedeniyle ciddi ve yaygın bir yanlış anlamanın kurbanıdır . Bu varsayım, cumhuriyetin totaliter bir rejim ya da aşırı derecede komünist bir toplum önerdiği yönündeki eleştirilerine yol açtı . Gerçeklerden daha fazla bir şey olamaz.</p>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="wp-image-2243 size-full" src="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platonun-cumhuriyeti.jpg" alt="Platon'un cumhuriyeti" width="640" height="426" srcset="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platonun-cumhuriyeti.jpg 640w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platonun-cumhuriyeti-300x200.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px" /></p>
<p>Böyle bir hata nasıl ortaya çıktı? Yorumdaki çoğu hatanın yaptığı gibi, dikkatsizce okumayla &#8211; bu durumda, Cumhuriyet&#8217;i baştan sona bir bütün olarak düşünmeyerek . Bunu yaparsak, diyaloğun yapısı ile içerdiği argümanlardan biri, yani <strong>Mağara Alegorisi</strong> arasında çarpıcı bir paralellik görebiliriz. Kitap VII&#8217;de yer alan bu alegoride Sokrates, bir mağarada tutsak tutulan, sırtları ateşe bağlı, mağara duvarında arkalarından geçen insanlar ve nesneler tarafından gölgelenen bir alayı izleyen bazı kişileri anlatır. Sokrates, bu bizim dünyadaki durumumuz, diyor ve o mağaradan güneş ışığına kaçan ve daha sonra mahkum arkadaşlarını serbest bırakmaya çalışan, ancak reddedilen ve deli olarak adlandırılan bir mahkumun olası deneyimini tartışıyor.</p>
<p>Şimdi cumhuriyetin dramatik yapısını düşünün. Ana karakterleri Sokrates ve Glaucon (Platon&#8217;un gerçek hayattaki kardeşi) olan bir diyalogdur. En başından, Kitap I&#8217;in ünlü açılışıyla başlayalım: &#8220;Dün Glaucon ile Pire&#8217;ye (Atina limanına) indim&#8230;&#8221; Limanda renkli geçit törenleri yaşayan ikili, onlar gelince eve dönüyorlar. efendisi ve diğerleri yetişene kadar onları alıkoyan bir arkadaşının hizmetkarı Polemarchus tarafından durduruldu. Polemarchus şaka yollu bir şekilde ayrılamayacaklarını söylüyor: “Hepimizden daha güçlü müsünüz? Değilse, kalmak zorunda kalacaksın. &#8221; Daha sonra Sokrates ve Glaucon&#8217;u Pire&#8217;de kalmaya ikna etmek için başka argümanlar kullanır. Festival, akşam yemeği, sohbet olacak. Glaucon ikna oldu ve Sokrates çoğunluğun görüşüne katıldı. Ev şimdilik terk edildi. Böylece bütün <em>Cumhuriyet</em> Sokrates&#8217;in eşlik ettiği Glaucon&#8217;un Pire&#8217;deki ikametini temsil eder.</p>
<p>Amaçlanan paraleli kolayca görebiliriz: Pire (Atina limanı) Atina kalesine olduğu için, Mağara (yani deneyimlediğimiz dünya) Mağaranın dışındaki şeydir (yani gizli <em>gerçek</em> dünya). Bundan böyle, Cumhuriyet draması, Sokrates&#8217;in Glaucon&#8217;u eve dönmeye ikna edip edemeyeceğinden oluşacak.</p>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="size-full wp-image-2244" src="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platonun-utopyasi.jpg" alt="Platonun ütopyası" width="640" height="426" srcset="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platonun-utopyasi.jpg 640w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platonun-utopyasi-300x200.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px" /></p>
<p>Arkadaşlar konuşmaya devam ederken, sohbet erdem ve adaletin doğasına döner. II. Kitabın başında Glaucon, adil olmanın adaletsiz olmaktan daha iyi ve daha büyük bir mutluluk nedeni olduğuna ikna olmadığını ve tamamen adil ve tamamen adaletsiz bir ruh görmek istediğini söylüyor. Sokrates, ruhun içini görecek kadar keskin görüşlü olmadığımızı söyler ve onların daha büyük bir şeye, yani bir <em>polis&#8217;e</em> bakmalarını önerir . <em>Polisi</em> tanıtmanın tek amacının bireysel ruha ilişkin içgörü kazanmak olduğunu unutmayın . Tarif edecekleri şehrin siyasi bir işlevi yok; sadece bilişsel bir işlevi vardır. Kitap IV sonunda onlar idealdir ölçme bitirdikten <em>Polis&#8217;in</em>ve böylece yaptıkları adil bireyin ruhunu tanımlayabilirler.</p>
<p>İdeal şehir amacına hizmet etti ve artık ihtiyaç duyulmuyor ya da dikkate alınmıyor. Fakat tam da kötü şehirleri ve adaletsiz bireyleri düşünmeye devam edecekleri sırada, Polemarchus ve Adeimantus, eğitimde cinsiyet eşitliği ve eşler ve çocuklar topluluğu gibi adil şehrin kurumları hakkında daha fazla şey duymak ister. Glaucon, Sokrates&#8217;in memnuniyetle karşıladığı ilgilerini paylaşır. Bu, Glaucon&#8217;un büyük bir sabırsızlıkla Sokrates&#8217;ten diğer her şeyi bırakmasını ve bu şehrin nasıl mümkün olduğunu açıklamasını istediğinde zirveye ulaşır. Görünüşe göre Glaucon, eve dönüşle ilgili olası herhangi bir ilginin ötesinde görünüyor. Bu, <em>Cumhuriyetin</em> en düşük noktası olarak adlandırılabilir .</p>
<p>Sokrates, ideal <em>polisin</em> ancak filozofların yönetici olması durumunda mümkün olabileceğini söylüyor . Glaucon&#8217;un ilgisi daha sonra filozof-yöneticilerin doğasına ve eğitimine kayar. VII. Kitabın sonunda Sokrates, &#8220;bu tür şeylere yeter&#8221; diyor. İyi şehrin neye benzediği ve şehir gibi adil bir insanın nasıl olduğu artık belli. Glaucon kabul ediyor ve adil <em>polis</em> hakkında daha fazla konuşmayı bırakıyorlar . Bir filozof sonsuz derecede ilginç olabilir. Görünüşe göre, bir filozof-kral değil.</p>
<p>VIII ve IX.Kitaplarda kötü şehirleri ve bu şehirler tarafından temsil edilen kötü kişileri inceliyorlar, tiranın ruhunda son buluyorlar ve tamamen adaletli insan ile tamamen adaletsiz adam arasında bir karşılaştırma &#8211; böylece asıl hedeflerine ulaşıyorlar. IX.Kitap&#8217;ın sonunda önemli bir pasaj var &#8211; diyaloğun doruk noktası: “Cennette, görmek ve görmek isteyen biri için bir paradigma olabilir. Bir yerde var olup olmaması <em>veya</em> var olup olmayacağı hiç fark etmez [italiklerim]. Bu [paradigmanın] işini tek başına yapacaktı, başkası yapmayacaktı. &#8221; Varlığı sadece sözde olan şehrin kaderi, bir ütopya ya da bireyin mükemmelliğine ilham vermek için idealdir &#8211; Glaucon&#8217;unki gibi bir ruh için &#8211; ve başka bir amacı yoktur.</p>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="size-full wp-image-2246" src="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platonun-devlet-gorusu.jpg" alt="Platonun devlet görüşü" width="640" height="426" srcset="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platonun-devlet-gorusu.jpg 640w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platonun-devlet-gorusu-300x200.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px" /></p>
<p>X. Kitabın sonunda Socrates son bir kez Glaucon&#8217;u ona bir efsane anlatarak eve dönmeye ikna etmeye çalışır. Bu efsanede Homerik kahramanlar hayatlarını seçerler. Odysseus son parçayı çeker ve diğerleri tarafından ihmal edilen bir hayatı seçer; pratik meselelere tamamen karışmamış özel bir bireyinki.</p>
<p>Bu efsanenin sonunda Glaucon sessizdir. Bu, (mağara) görünüm dünyasından ve işlerinden vazgeçmeye ikna edilmediği anlamına mı geliyor? Belki. Platon tarafından bu sorunun cevabını merak etmeye davet ediyoruz. Ne <em>yapabilirsiniz</em> ki siyasi sorununun nihai çekirdek Glaukon ruhunda bulunacak, ve o mağarasında burada kalmaya devam edecek veya ev dönmeye ikna edilmesi konusunda tereddütler olmasıdır. Ama içindeki cumhuriyet, geçmişte veya gelecekte herhangi bir şehirden daha büyük önem taşıyor. Cumhuriyetin gelecekteki Glokonlar için bir model olduğunu da söyleyebiliriz . <span class="">Belki de eve dönmeye ikna edilecekler.</span></p>
<p><a href="https://philosophynow.org/issues/70/Platos_Republic_A_Utopia_For_The_Individual" target="_blank" rel="noopener sponsored noreferrer"><strong>© Dr Alfred Geier 2008</strong></a></p>
<p>Alfred Geier, Rochester Üniversitesi Klasikler Bölümü&#8217;ndendir.</p>
<p>Platonun Ütopyası benzeri yazıları okumak için <a href="https://siyaksibak.com/category/felsefe/"><em><strong>buraya</strong></em></a> tıklayınız.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://siyaksibak.com/platonun-cumhuriyeti-platonun-utopyasi/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Platon Formlar Teorisi</title>
		<link>https://siyaksibak.com/platon-formlar-teorisi/</link>
					<comments>https://siyaksibak.com/platon-formlar-teorisi/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[Yönetici]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 01 Jan 2021 08:58:21 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Felsefe]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://siyaksibak.com/?p=2189</guid>

					<description><![CDATA[David Macintosh, Platon Formlar Teorisi&#8217;ni (Fikirler Teorisini) açıklar. Platon Formlar Teorisi (İdealar Dünyası) Hakkında Filozof olmayanlar için Platon Formlar Teorisi&#8217;ni kavramak zor görünebilir. Bu teoriyi tarihsel ve kültürel bağlamına yerleştirebilirsek, belki biraz daha mantıklı olmaya başlayacaktır. Platon, MÖ 428-427&#8217;de, muhtemelen Atina&#8217;da, Atina demokrasisinin zaten iyi geliştiği bir zamanda doğdu. Zengin ve aristokrat bir aileye mensuptu. Platon&#8217;un ailesi Atina siyasetiyle ilgiliydi, bu nedenle Platon&#8217;un kendisi siyasete yabancı değildi. Aynı zamanda, Batı dünyasının ilk üniversitesi olarak kabul edilebilecek Atina Akademisi ve ilk felsefe okulunun da kurucusuydu. MÖ 348-347 arasında bir süre öldü Platon Formlar Teorisi Nedir? Platon felsefi olarak, aynı zamanda Platon&#8217;un diyaloglarının yıldızı olan öğretmeni [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<h6><strong>David Macintosh</strong>, Platon Formlar Teorisi&#8217;ni (Fikirler Teorisini) açıklar.</h6>
<h1>Platon Formlar Teorisi (İdealar Dünyası) Hakkında</h1>
<p>Filozof olmayanlar için Platon Formlar Teorisi&#8217;ni kavramak zor görünebilir. Bu teoriyi tarihsel ve kültürel bağlamına yerleştirebilirsek, belki biraz daha mantıklı olmaya başlayacaktır.</p>
<p>Platon, MÖ 428-427&#8217;de, muhtemelen Atina&#8217;da, Atina demokrasisinin zaten iyi geliştiği bir zamanda doğdu. Zengin ve aristokrat bir aileye mensuptu. Platon&#8217;un ailesi Atina siyasetiyle ilgiliydi, bu nedenle Platon&#8217;un kendisi siyasete yabancı değildi. Aynı zamanda, Batı dünyasının ilk üniversitesi olarak kabul edilebilecek Atina Akademisi ve ilk felsefe okulunun da kurucusuydu. MÖ 348-347 arasında bir süre öldü</p>
<h3>Platon Formlar Teorisi Nedir?</h3>
<p>Platon felsefi olarak, aynı zamanda Platon&#8217;un diyaloglarının yıldızı olan öğretmeni Sokrates&#8217;in şüpheciliği de dâhil olmak üzere bir şüphecilik geleneğinden etkilenmiştir. İlk Yunan filozoflarının çoğu için açık olan şey, kolay bir gerçek, yani ebedi, değişmeyen bilgi kaynağı olmayan bir dünyada yaşadığımızdı. Dünya sürekli bir değişim geçiriyor. Mevsimler değişimi yansıtır. Hiçbir şey kalıcı değildir: binalar parçalanır, insanlar, hayvanlar ve ağaçlar yaşar ve sonra ölür. Şu an bile aldatıcıdır: Görme, dokunma ve tat alma duyularımız zaman zaman bizi hayal kırıklığına uğratabilir. Çöl ufkunda su gibi görünen şey aslında bir seraptır. Ya da bir anda tatlı olduğunu düşündüğüm şey, bir sonraki sefer ekşi görünebilir. Sokratik öncesi bir filozof olan Herakleitos, aynı nehre asla iki kez adım atamayacağımızı iddia etti.</p>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="size-full wp-image-2193" src="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platon-idealar-kurami.jpg" alt="Platon idealar kuramı" width="624" height="468" srcset="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platon-idealar-kurami.jpg 624w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platon-idealar-kurami-300x225.jpg 300w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platon-idealar-kurami-180x135.jpg 180w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platon-idealar-kurami-400x300.jpg 400w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platon-idealar-kurami-600x450.jpg 600w" sizes="auto, (max-width: 624px) 100vw, 624px" /></p>
<p>Sokratik diyaloglarında Platon, Sokrates aracılığıyla maddi dünyanın değişken olması nedeniyle aynı zamanda güvenilmez olduğunu ileri sürer. Ancak Platon, tüm hikâyenin bu olmadığına da inanıyordu. Bu güvenilmez görünüm dünyasının arkasında bir kalıcılık ve güvenilirlik dünyası vardır. Platon bunu daha gerçek (çünkü kalıcı) dünya, &#8220;Formlar&#8221; veya &#8220;Fikirler (idealar)&#8221; ( Yunanca <em>eidos / fikir</em> ) <em>dünyası olarak adlandırır</em>. Fakat Platonik Form veya Fikir nedir?</p>
<p>Örneğin, bir matematikçi tarafından tanımlanabilecek mükemmel bir üçgeni ele alalım. Bu, (a) Üçgenin Formunun veya Fikrinin bir açıklaması olacaktır. Platon, bu tür Formların soyut bir halde var olduğunu, ancak kendi âleminde zihinlerden bağımsız olduğunu söylüyor. Bu mükemmel üçgen Fikri düşünüldüğünde, kalem ve kâğıt alıp çizme eğiliminde olabiliriz. Girişimlerimiz elbette yetersiz kalacaktır.</p>
<p>Platon, insanların Formu yeniden yaratma girişimlerinin mükemmel Fikrin soluk bir kopyası olacağını söyleyecektir, tıpkı bu dünyadaki her şeyin mükemmel Formunun kusurlu bir temsili olması gibi. Bir üçgenin Fikri veya Formu ve ortaya çıkardığımız çizim, mükemmel ve kusurlu olanı karşılaştırmanın bir yoludur. Çizimimizin ne kadar iyi olduğu, Üçgen Formunu tanıma yeteneğimize bağlı olacaktır. Hiç kimse mükemmel bir üçgen görmemiş olsa da, Platon için bu bir sorun değil. Zihnimizde mükemmel bir üçgenin Fikrini veya Formunu kavrayabilirsek, o zaman Üçgen Fikri var olmalıdır.</p>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="size-large wp-image-2192" src="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platon-idealar-teorisi-1024x906.jpg" alt="Platon idealar teorisi" width="1024" height="906" srcset="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platon-idealar-teorisi-1024x906.jpg 1024w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platon-idealar-teorisi-300x266.jpg 300w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platon-idealar-teorisi-768x680.jpg 768w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platon-idealar-teorisi-800x708.jpg 800w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platon-idealar-teorisi.jpg 1280w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></p>
<p>Formlar geometri ile sınırlı değildir. Platon&#8217;a göre, akla gelebilecek herhangi bir şey veya mülk için karşılık gelen bir form vardır. Liste neredeyse tükenmez. Ağaç, Ev, Dağ, Erkek, Kadın, Gemi, Bulut, At, Köpek, Masa ve Sandalye hepsi varsayımsal olarak bağımsız olarak var olan soyut mükemmel fikirlerin örnekleri olacaktır.</p>
<h3>Platon Formlar Teorisi Kuramının Temelleri</h3>
<p>Platon, gerçek ve güvenilir bilginin yalnızca günlük deneyim dünyasının arkasındaki gerçek gerçekliği kavrayabilenlere ait olduğunu söylüyor. Formların dünyasını algılayabilmek için bireylerin zorlu bir eğitimden geçmeleri gerekir. Bu aynı zamanda, iyi bilgilendirilmiş yöneticiler olmak için İyiliğin Formunu (ness) algılaması gereken Platon&#8217;un filozof-kralları için de geçerlidir. Formların bu bilgisini hatırlamamız öğretilmelidir, çünkü bu bir kişinin zihninde zaten mevcuttur, çünkü onların ruhu daha doğmadan önce Formlar dünyasında bulunur. Örneğin, mimarlık yapmak isteyen birinin Yapı Biçimleri, Ev, Tuğla, Gerilim vb. bilgilerini hatırlaması gerekir. Bu kişinin bina tasarımı hakkında kesinlikle hiçbir fikri olmayabileceği gerçeği konu dışıdır.</p>
<p>Bu temelde, gerekli bilgiyi hatırlayamıyorsanız, belli ki bir mimar ya da kral olmaya uygun değilsiniz. Herkes matematiğe uygun olmadığı gibi, herkes kral olmaya uygun değildir. Tersine, belirli bir ticaretteki çok yüksek bir standart, formları hakkında bilgi sahibi olmayı önerir. İnsanların çoğu, formların doğası hakkında eğitilemez çünkü formlar eğitim yoluyla keşfedilemez, sadece hatırlanır.</p>
<h3>Platon Formlar Teorisi ve Mağara</h3>
<p>Formlar dünyasıyla ilişkimizi açıklamak için, Devlet&#8217;te Platon, tüm hayatlarını bir mağarada yaşayarak geçiren insanlar analojisini kullanır. Tek gördükleri, kamp ateşinin yarattığı duvarlardaki gölgeler. Formlar dünyasının gerçekliği ile karşılaştırıldığında, gerçek fiziksel nesneler ve olaylar sadece gölge olmaya benzer. Platon, mağara benzetmesini siyasi bir açıklama olarak kullanma fırsatını da kullanır. Sadece güneş ışığına çıkma ve gerçek gerçekliği (formları) görme (hatırlama) yeteneğine sahip kişiler yönetmelidir. Açıktır ki Platon, Yunan demokrasisinin hayranı değildi. Hiç şüphe yok ki aristokratik geçmişi ve Atina siyasetinin kaprisleri, özellikle akıl hocası Sokrates&#8217;i infaz etmek için oy kullanan halkın görüşüne katkıda bulundu.</p>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="size-large wp-image-2191" src="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platon-fikirler-teorisi-1024x682.jpg" alt="Platon fikirler teorisi" width="1024" height="682" srcset="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platon-fikirler-teorisi-1024x682.jpg 1024w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platon-fikirler-teorisi-300x200.jpg 300w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platon-fikirler-teorisi-768x512.jpg 768w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platon-fikirler-teorisi-800x533.jpg 800w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2021/01/platon-fikirler-teorisi.jpg 1280w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></p>
<p>Platon, yalnızca özel kişilerin yönetmeye uygun olduğuna dair hiçbir şüphe bırakmaz. Formları tanıyan özel kişiler kimlerdir? Platon&#8217;a göre cevap açıktır: İdeal yönetici bir filozof-kraldır, çünkü yalnızca filozoflar formları ayırt etme yeteneğine sahiptir. Platon, ancak böyle bir kişi iktidara geldiğinde devletin vatandaşlarının mağaradan çıkıp ışığı görme fırsatına sahip olacağını söyler.</p>
<p>&#8220;Platon Formlar Teorisi&#8221; Türkçeye Çevrildiği Kaynak: <strong><a href="https://philosophynow.org/issues/90/Plato_A_Theory_of_Forms" target="_blank" rel="noopener sponsored noreferrer">https://philosophynow.org/issues/90/Plato_A_Theory_of_Forms</a></strong></p>
<p>Platon Formlar Teorisi gibi yazıları okumak için <a href="https://siyaksibak.com/category/felsefe/"><strong>buraya</strong></a> tıklayınız.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://siyaksibak.com/platon-formlar-teorisi/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Şüphe ve Şüphecilik (Septisizm)</title>
		<link>https://siyaksibak.com/suphecilik-nedir/</link>
					<comments>https://siyaksibak.com/suphecilik-nedir/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[dideberah]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 07 Oct 2020 12:15:54 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Felsefe]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://siyaksibak.com/?p=1774</guid>

					<description><![CDATA[Septisizm Nedir? Kavramın kökü yunanca ‘skepsis’ kelimesinden gelir ve ‘bir şeyi ele alma, inceleme, bir şey üzerinde düşünme’ anlamına gelir. Bu kavram anlamı itibariyle bir süre sonra yöntemli soruşturmaya işaret edeceği gibi septik de ‘felsefi araştırmacı’ anlamına gelmeye başlayacaktır. Şüphecilik Nedir? Şüphecilik, sinema başta olmak üzere popüler kültürün sıkça işlediği bir konudur. Yapay zekanın popülerleşmesi ile Black Mirror gibi tv dizilerinde de rüya ile gerçek arasındaki ayırımın mümkün olup olmadığı, bir rüya/hayal/simülasyon içinde yaşayıp yaşamadığımız gibi sorular temelde şüpheci sorulardır. ‘İnsan bilgisinin olanak ve sınırları nedir?’, ‘Bildiğimiz şeyleri nasıl biliyoruz, bu bilgiler doğru mu, doğruysa doğru olduğunu nasıl biliyoruz?’ soruları [&#8230;]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<h3 style="text-align: left;">Septisizm Nedir?</h3>
<p style="text-align: left;">Kavramın kökü yunanca ‘<strong>skepsis</strong>’ kelimesinden gelir ve ‘bir şeyi ele alma, inceleme, bir şey üzerinde düşünme’ anlamına gelir. Bu kavram anlamı itibariyle bir süre sonra yöntemli soruşturmaya işaret edeceği gibi septik de ‘felsefi araştırmacı’ anlamına gelmeye başlayacaktır.</p>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="size-full wp-image-2398" src="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2020/10/septisizm-nedir.jpg" alt="septisizm nedir" width="576" height="384" srcset="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2020/10/septisizm-nedir.jpg 576w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2020/10/septisizm-nedir-300x200.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 576px) 100vw, 576px" /></p>
<h2>Şüphecilik Nedir?</h2>
<p><strong>Şüphecilik</strong>, sinema başta olmak üzere popüler kültürün sıkça işlediği bir konudur. Yapay zekanın popülerleşmesi ile Black Mirror gibi tv dizilerinde de rüya ile gerçek arasındaki ayırımın mümkün olup olmadığı, bir rüya/hayal/simülasyon içinde yaşayıp yaşamadığımız gibi sorular temelde şüpheci sorulardır. ‘İnsan bilgisinin olanak ve sınırları nedir?’, ‘Bildiğimiz şeyleri nasıl biliyoruz, bu bilgiler doğru mu, doğruysa doğru olduğunu nasıl biliyoruz?’ soruları en sık karşılaştığımız sorulardandır.</p>
<h3>Şüphecilik Nedir / Eleştirel Düşünme Nedir?</h3>
<p>Genellikle <strong>şüphecilik</strong> ve <strong>eleştirel düşünme</strong> kavramları karıştırılmaktadır. Eleştirel düşünme, analiz yaparak akıl yürütme ve bunları değerlendirme gibi zihinsel süreçleri kapsayan düşünme şeklidir. Şüphecilik ise, her türlü bilgi savını kuşkuyla karşılayan, bunların temellerini, etkilerini ve kesinliklerini irdeleyen, ayrıca aklın kesin bir bilgi elde edemeyeceğini, hakikate erişilse dahi sürekli ve tam bir şüphe içinde kalınacağını, ‘mutlak’ a ulaşmanın mümkün olmadığını savunan felsefi görüştür.</p>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="aligncenter size-full wp-image-1789" src="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2020/10/felsefe.jpg" alt="felsefe" width="640" height="456" srcset="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2020/10/felsefe.jpg 640w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2020/10/felsefe-300x214.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px" /></p>
<p>Tüm olaylara karşı eleştirel bakış açısıyla yaklaşan felsefenin özünde bulunan, çoğu insan için olağan bir duygu olsa da, kimi zaman bu duygu gereksiz veya aşırı olarak belirebilir. Temel olarak ‘insan bilgisinin olanakları ve sınırı nedir?’ sorusu üzerinde şekillenir. Bu anlamda bir tavır olarak felsefenin ruhunda mevcuttur.</p>
<p><img loading="lazy" decoding="async" class="alignright wp-image-1786 size-medium" src="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2020/10/suphecilik-200x300.jpg" alt="şüphecilik" width="200" height="300" srcset="https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2020/10/suphecilik-200x300.jpg 200w, https://siyaksibak.com/wp-content/uploads/2020/10/suphecilik.jpg 640w" sizes="auto, (max-width: 200px) 100vw, 200px" /></p>
<p>Tarihsel olarak baktığımızda ise her filozof, kendinden önceki bilgi birikimini sorgulamak ve eleştirmekle işe başlamıştır. Dolayısıyla bilginin imkânından şüphe eden filozoflar felsefe tarihinde önemli bir yer edinmişlerdir. Her filozofun tavır olarak şüpheci olduğunu söyleyebiliriz.<a href="https://tr.wikipedia.org/wiki/Immanuel_Kant" target="_blank" rel="noopener sponsored noreferrer"><strong> Immanuel Kant</strong> </a>bu tavrı, ‘gerekçeleri, temelleri olmadığı sürece herhangi bir görüşü, iddiayı kabul etmeme tavrı’ olarak tanımlamaktadır. Geçmişte doğru kabul edilen bazı bilgilerin bugün reddedildiği ve çürütüldüğü göz önüne alındığında, deneyimlerimiz ve duyularımızın yanılgıya düştüğü gösterilmiştir.</p>
<h4>Şüphecilik Türleri Nelerdir:</h4>
<p><span style="font-size: 1.21429rem;">Felsefenin yapısından kaynaklanan ve ‘bir tavır olarak’ diye adlandırabileceğimiz yanında, ‘yöntem olarak’, ve ‘aşırı’ diye ayırt edebileceğimiz şüphecilik türleri de vardır.</span></p>
<p><strong> Tavır olarak</strong>: Felsefenin önemli niteliklerinden biri eleştirici olmasıdır. Felsefe tarihi içerisinde hemen hemen bütün filozoflar birbirlerinin görüşlerine eleştirel bakış açısıyla yaklaşmışlardır. Bu anlamda felsefi bakımdan sağlıklı bir tavır olarak felsefede bulunur.</p>
<p><strong> Bir yöntem olarak</strong>: Bir yöntem, belli bir doğrulara ulaşmak üzere bir araç olarak kullanılmasıdır. Yöntemsel kuşkuculuğun bilinen en önemli örneği Descartes’tir.</p>
<p><strong> Aşırı</strong>: Sofistlerde ve bunlara benzer filozoflarda görülen hiçbir doğruluğun olmadığını savunan görüşlerin ifadesi olandır.</p>
<h5 id="lp-h-0" tabindex="-1">Ekstra: Paranoya Ne Demek?</h5>
<p><strong>Şüphecilik nedir</strong> anlattık peki paranoya ne demek. Paranoya, insanların &#8220;sizi ele geçirmek için dışarı çıktıkları&#8221; ya da başkalarının ısrarcı, müdahaleci ilgisine maruz kaldığınız yönündeki mantıksız ve ısrarcı duygudur. Başkalarına karşı bu temelsiz güvensizlik, paranoyalı bir kişinin sosyal olarak işlev görmesini veya yakın ilişkiler kurmasını zorlaştırabilir. Paranoya, paranoid kişilik bozukluğu, sanrısal (paranoid) bozukluk ve şizofreni gibi bir dizi durumun belirtisi olabilir.</p>
<blockquote><p>İçim ürperiyor, ya evde yoksan.</p>
<p><strong>O.Gencebay</strong></p></blockquote>
<p>&#8220;Şüphecilik Nedir?&#8221; hoşunuza gittiyse <a href="https://siyaksibak.com/usulsuz-vusul-olmaz/"><em><strong>buradan</strong></em></a> devam edebilirsiniz.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://siyaksibak.com/suphecilik-nedir/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
